Vitamine D3 tijdens het droogtrainen: helpt het echt?

Wie in een energietekort traint om vet kwijt te raken, zoekt naar elke kleine voorsprong. Vitamine D3 wordt in sportfora regelmatig genoemd als hulpmiddel voor vetverbranding, testosteron en spierbehoud. De redactie onderzocht wat daarvan klopt en voor wie suppletie tijdens een droogtrainfase zinvol is.
Waarom vitamine D juist in een cut aandacht verdient
Vitamine D is eigenlijk een prohormoon. De huid maakt het aan onder invloed van UVB-straling, waarna lever en nieren het omzetten in de actieve vorm calcitriol. Die vorm regelt de opname van calcium en fosfaat en speelt een rol in spier-, immuun- en botweefsel.
In Nederland is de zon van ongeveer oktober tot maart te zwak om voldoende vitamine D in de huid te maken. Veel sporters plannen hun droogtrainfase juist in het voorjaar, richting zomer. Ze starten die periode dus vaak met een status die na de winter op zijn laagst is.
Daarnaast eet je in een cut minder. Vette vis, eieren en verrijkte producten zoals margarine leveren samen maar een deel van de behoefte, en wie calorieën schrapt, schrapt vaak ook juist die vetrijke producten. Een tekort kan dan sneller ontstaan dan in een opbouwfase.
Ook lichaamsvet speelt mee. Vitamine D is vetoplosbaar en wordt deels opgeslagen in vetweefsel. Bij mensen met veel vetmassa is de bloedwaarde gemiddeld lager. Of het afbreken van vet tijdens een cut daadwerkelijk vitamine D vrijmaakt, is onvoldoende onderzocht om er praktische conclusies aan te verbinden.
Helpt vitamine D3 bij vetverlies?
Het korte antwoord: waarschijnlijk niet direct. Grote gerandomiseerde studies waarin mensen met overgewicht vitamine D kregen naast een dieet, lieten meestal geen extra gewichtsverlies zien vergeleken met placebo. Het dieet zelf bleef de bepalende factor.
Er zijn observationele studies die een verband tonen tussen een lage vitamine D-status en meer buikvet. Zulke verbanden zeggen echter weinig over oorzaak en gevolg. Mensen met meer vetmassa bewegen bijvoorbeeld vaak minder buiten, wat op zichzelf een lagere status verklaart.
Een gerichte studie bij vrouwen met overgewicht (Mason en collega's, 2014) vond dat suppletie naast een calorierestrictie het gewichtsverlies niet vergrootte. Wel verbeterden sommige ontstekingsmarkers bij deelnemers die hun doelwaarde haalden. Dat is interessant, maar het is geen vetverbrander.
Wie vitamine D3 koopt om sneller droog te staan, betaalt dus voor een belofte die het onderzoek niet waarmaakt. De meerwaarde zit elders: het voorkomen van een tekort dat herstel, spierfunctie en botgezondheid kan ondermijnen.

Spierkracht, herstel en botten tijdens een energietekort
Bij sporters met een aantoonbaar tekort zijn er aanwijzingen dat het aanvullen ervan spierfunctie kan ondersteunen. Close en collega's (2013) zagen bij Britse sporters met lage waarden dat suppletie de bloedwaarde snel normaliseerde; effecten op prestaties waren in hun studies wisselend. Bij sporters die al een goede status hebben, levert extra vitamine D doorgaans geen aantoonbare prestatiewinst op.
Een energietekort belast het skelet. Bij langdurig weinig eten daalt de botaanmaak, en zware trainingsbelasting vergroot de kans op stressfracturen. Studies bij militaire rekruten lieten zien dat calcium- en vitamine D-suppletie het aantal stressfracturen tijdens de basistraining verminderde. Dat is een relevant gegeven voor sporters die veel lopen of springen tijdens een cut.
Over testosteron wordt veel beweerd. Eén vaak geciteerde studie (Pilz en collega's, 2011) vond een stijging bij mannen met een tekort en overgewicht, maar latere studies bij mannen met een normale status vonden geen effect. Het idee dat vitamine D3 een natuurlijke testosteronbooster is, is daarom te sterk.
Ook de weerstand speelt mee. Een cut gaat soms gepaard met meer verkoudheden. Een meta-analyse van Martineau en collega's (2017) vond een bescheiden beschermend effect van dagelijkse of wekelijkse vitamine D-suppletie tegen acute luchtweginfecties, vooral bij mensen met een lage beginwaarde.
Hoeveel is genoeg en waar ligt de grens?
De Gezondheidsraad adviseert in Nederland een dagelijks supplement van 10 microgram (400 IE) voor onder meer mensen met een getinte of donkere huid, mensen die weinig buitenkomen en vrouwen vanaf 50 jaar, en 20 microgram (800 IE) voor 70-plussers. Voor gezonde volwassen sporters die genoeg buiten zijn, bestaat geen algemeen suppletieadvies, maar in de wintermaanden is de huidproductie verwaarloosbaar.
| Situatie | Gangbare hoeveelheid | Opmerking |
|---|---|---|
| Algemeen advies risicogroepen (NL) | 10 µg (400 IE) per dag | Gezondheidsraad |
| Personen vanaf 70 jaar | 20 µg (800 IE) per dag | Gezondheidsraad |
| Sporter in de winter met weinig zon | 10–25 µg per dag | Bespreek bij twijfel met huisarts |
| Aanvaardbare bovengrens volwassenen | 100 µg (4000 IE) per dag | EFSA |
Hogere doseringen dan de bovengrens worden soms door artsen tijdelijk voorgeschreven om een vastgesteld tekort aan te vullen. Dat gebeurt dan met controle van bloedwaarden. Zelf langdurig hoge doses nemen kan leiden tot een te hoog calciumgehalte in het bloed, met klachten als misselijkheid, dorst, veel plassen en op termijn nierproblemen.
Vitamine D3 (cholecalciferol) verhoogt de bloedwaarde in de meeste studies effectiever dan vitamine D2. Neem het bij een maaltijd met wat vet, omdat de opname dan beter is. Dagelijks een vaste hoeveelheid nemen is overzichtelijker dan grote wekelijkse doses.
Bloedonderzoek en praktische aanpak
De status wordt bepaald door de concentratie 25-hydroxyvitamine D in het bloed te meten. Laboratoria en richtlijnen hanteren verschillende afkapwaarden; in Nederland wordt een waarde onder ongeveer 30 nmol/l doorgaans als tekort beschouwd en vaak 50 nmol/l als voldoende. Sommige sportgeneeskundigen streven bij atleten naar iets hogere waarden, maar daarvoor is het bewijs beperkt.
Niet iedereen hoeft getest te worden. Bij klachten zoals spierpijn, botpijn of vermoeidheid, of bij risicofactoren, kan de huisarts een bepaling aanvragen. Een test vlak na de zomer zegt minder over je winterstatus dan een test in februari of maart.
Een praktische aanpak voor een droogtrainfase ziet er zo uit:
- Zorg dat de basis klopt: voldoende eiwit, een gematigd tekort en zware krachttraining.
- Eet twee keer per week vette vis of kies verrijkte producten waar dat binnen je calorieën past.
- Neem in de donkere maanden een vitamine D3-supplement volgens het advies dat bij je situatie past.
- Kom tijdens de lichte maanden dagelijks buiten, met gezonde aandacht voor verbranding.
- Laat bij klachten of twijfel je bloedwaarde bepalen in plaats van op de gok te verhogen.
Combineer vitamine D niet zonder overleg met andere producten die al vitamine D bevatten, zoals multivitaminen of visleverolie. Zo voorkom je dat je ongemerkt boven de bovengrens uitkomt.
Conclusies van de redactie
Vitamine D3 is geen vetverbrander en geen testosteronbooster. Het onderzoek laat geen extra vetverlies zien wanneer het naast een dieet wordt genomen.
De waarde van suppletie ligt in het voorkomen of herstellen van een tekort, iets wat bij Nederlandse sporters in het winterhalfjaar en tijdens een streng dieet vaak voorkomt. Een goede status ondersteunt bot, spier en weerstand in een periode waarin het lichaam onder druk staat.
Blijf binnen de Europese bovengrens, tenzij een arts op basis van bloedwaarden iets anders adviseert.
Gerelateerde onderwerpen die de moeite waard zijn: magnesium tijdens een energietekort, eiwitbehoefte bij droogtrainen en de rol van omega-3-vetzuren bij herstel.
Literatuurlijst
- Holick MF. Vitamin D deficiency. N Engl J Med. 2007;357(3):266–281.
- Close GL, Russell J, Cobley JN, et al. Assessment of vitamin D concentration in non-supplemented professional athletes and healthy adults during the winter months in the UK: implications for skeletal muscle function. J Sports Sci. 2013;31(4):344–353.
- Mason C, Xiao L, Imayama I, et al. Vitamin D3 supplementation during weight loss: a double-blind randomized controlled trial. Am J Clin Nutr. 2014;99(5):1015–1025.
- Lappe J, Cullen D, Haynatzki G, et al. Calcium and vitamin D supplementation decreases incidence of stress fractures in female navy recruits. J Bone Miner Res. 2008;23(5):741–749.
- Pilz S, Frisch S, Koertke H, et al. Effect of vitamin D supplementation on testosterone levels in men. Horm Metab Res. 2011;43(3):223–225.
- Martineau AR, Jolliffe DA, Hooper RL, et al. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory tract infections: systematic review and meta-analysis of individual participant data. BMJ. 2017;356:i6583.
- Gezondheidsraad. Evaluatie van de voedingsnormen voor vitamine D. Den Haag: Gezondheidsraad; 2012.


