Zo kies je een goede melatonine: waar let je op het etiket op?

Melatonine is in Nederland een van de bekendste slaapmiddelen zonder recept, maar het etiket vertelt lang niet altijd wat er werkelijk in het potje zit. De redactie legt uit hoe je een melatonineproduct beoordeelt: van dosis en afgiftevorm tot hulpstoffen, wettelijke status en de kwaliteitsgaranties die er echt toe doen.
Waarom het etiket bij melatonine zo belangrijk is
Melatonine is een hormoon dat de pijnappelklier aanmaakt zodra het donker wordt. Het werkt niet als een klassiek slaapmiddel dat je „uitschakelt”, maar als een tijdsignaal: het vertelt de biologische klok dat de nacht begint. Dat verklaart waarom de timing en de hoeveelheid minstens zo belangrijk zijn als het product zelf.
In Nederland valt melatonine onder twee regimes. Producten met minder dan 0,3 milligram per dagdosis worden als voedingssupplement verkocht en vallen onder de Warenwet, met toezicht door de NVWA. Daarboven geldt melatonine als geneesmiddel en is registratie bij het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) nodig; zo’n product herken je aan een RVG-nummer op de verpakking. Voor slapeloosheid bij mensen vanaf 55 jaar bestaat bovendien een receptplichtige tablet met vertraagde afgifte van 2 mg.
Juist omdat het grensgebied tussen supplement en geneesmiddel zo smal is, zie je in de praktijk veel verschillende producten: druppels, smelttabletten, sprays, gummies en capsules, al dan niet gecombineerd met kruiden. Daarnaast bestellen veel consumenten via buitenlandse webwinkels, waar doseringen van 5 of 10 milligram gewoon als supplement worden verkocht.
Onafhankelijke analyses laten zien dat het etiket niet altijd klopt. Een Canadees onderzoek uit 2017 vond bij supplementen grote afwijkingen tussen de vermelde en de gemeten hoeveelheid melatonine, en in een deel van de producten zat ook serotonine. Een Amerikaanse analyse van melatoninegummies uit 2023 kwam tot een vergelijkbare conclusie. Een kritische blik op de verpakking is dus geen overbodige luxe.
Dosis: minder is vaak genoeg
Het eerste wat je op het etiket bekijkt, is de hoeveelheid melatonine per dagdosis. Lees daarbij goed of de dosis per tablet, per druppel of per „portie” van meerdere gummies wordt vermeld. Fabrikanten rekenen soms met porties die groter zijn dan je verwacht.
Oudere onderzoeken van de groep van Zhdanova en Wurtman lieten zien dat al lage doses rond 0,1 tot 0,3 milligram de bloedspiegel in de avond op een niveau brengen dat vergelijkbaar is met de natuurlijke nachtelijke piek. Hogere doses geven vooral een langere en hogere spiegel, wat bij sommige mensen samengaat met sufheid of een „kater” de volgende ochtend.
De Europese voedselautoriteit EFSA heeft gezondheidsclaims goedgekeurd voor melatonine bij het verkorten van de inslaaptijd en bij het verlichten van jetlag, maar die claims zijn gekoppeld aan doseringen die in Nederland boven de supplementengrens liggen. Een Nederlands supplement mag die claims daarom niet zomaar voeren. Staat er een uitgesproken medische belofte op een laaggedoseerd product, dan is dat eerder een waarschuwingssignaal dan een kwaliteitskenmerk.
Meta-analyses van gerandomiseerde studies vinden dat melatonine de inslaaptijd gemiddeld met enkele minuten tot ongeveer een kwartier verkort en de totale slaapduur bescheiden verlengt. Dat is zinvol voor wie een verschoven ritme heeft, bijvoorbeeld door reizen, wedstrijden in de avond of ploegendienst, maar het is geen oplossing voor chronische slapeloosheid met een andere oorzaak.
| Wat op het etiket staat | Wat het betekent | Waar je op let |
|---|---|---|
| Minder dan 0,3 mg per dagdosis | Voedingssupplement (Warenwet) | Dosis per portie, aantal porties per dag |
| RVG-nummer | Geregistreerd geneesmiddel | Bijsluiter, indicatie, gebruiksduur |
| „Retard”, „slow release”, „verlengde afgifte” | Langzame afgifte over meerdere uren | Geschikt voor doorslapen, niet voor ritmeverschuiving |
| 5 mg of meer, buitenlandse webwinkel | In Nederland geen supplement | Geen Nederlands toezicht, overleg met arts |

Afgiftevorm en toedieningsvorm
Melatonine met snelle afgifte bereikt binnen ongeveer een half uur tot een uur een piek in het bloed en wordt daarna snel afgebroken; de halfwaardetijd ligt rond de 40 tot 60 minuten. Zo’n vorm past bij het verschuiven van het ritme of bij moeite met inslapen. Producten met vertraagde afgifte geven een lagere maar langer aanhoudende spiegel en zijn ontworpen voor mensen die vooral ’s nachts wakker worden.
Druppels en sprays hebben het voordeel dat je de dosis fijn kunt afstemmen, maar alleen als de concentratie per druppel of per verstuiving duidelijk op de verpakking staat. Ontbreekt die informatie, dan weet je eigenlijk niet hoeveel je neemt.
Smelttabletten en sublinguale vormen worden soms gepresenteerd als „sneller werkend”. Het verschil met een gewone tablet is in de praktijk klein. Belangrijker is dat de tablet niet te groot is gedoseerd en dat je hem op een vast tijdstip inneemt.
Gummies verdienen extra aandacht. Ze bevatten vaak suiker of zoetstoffen, worden door kinderen makkelijk als snoep gezien en bleken in de Amerikaanse analyse het meest af te wijken van de vermelde hoeveelheid. Bewaar ze, net als andere producten, buiten bereik van kinderen.
Hulpstoffen, combinaties en kwaliteitskenmerken
Veel slaapproducten combineren melatonine met valeriaan, citroenmelisse, passiebloem, magnesium of L-theanine. Dat hoeft niet bezwaarlijk te zijn, maar het maakt het lastiger om te beoordelen welk bestanddeel iets doet en welk bestanddeel eventueel bijwerkingen geeft. Voor wie het effect van melatonine wil uitproberen, is een enkelvoudig product overzichtelijker.
Controleer daarnaast de volgende punten op het etiket:
- Naam en adres van een verantwoordelijke fabrikant of importeur binnen de EU.
- Batchnummer en houdbaarheidsdatum, zodat een product bij problemen te herleiden is.
- Volledige ingrediëntenlijst, inclusief zoetstoffen, kleurstoffen en allergenen.
- Synthetische melatonine; producten op basis van dierlijke pijnappelklier worden afgeraden vanwege onzekerheid over zuiverheid.
- Onafhankelijke kwaliteitscontrole, bijvoorbeeld een certificaat van analyse of een keurmerk van een extern laboratorium.
Voor sporters die onder dopingcontrole vallen, is melatonine zelf niet verboden. Het risico zit in vervuiling of in niet-vermelde ingrediënten in combinatieproducten. De Dopingautoriteit adviseert daarom om alleen supplementen te gebruiken die volgens een erkend risicobeperkend systeem zijn getest, zoals het NZVT in Nederland.
Wees ten slotte voorzichtig met beloftes als „direct diep slapen” of „natuurlijk alternatief voor slaappillen”. Zulke formuleringen zeggen niets over de kwaliteit en zijn voor een supplement bovendien niet toegestaan.
Wie moet extra opletten
Melatonine wordt bij kortdurend gebruik door de meeste volwassenen goed verdragen. Gemelde bijwerkingen zijn onder meer hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid en slaperigheid overdag. Neem na inname geen deel aan het verkeer en combineer het niet met alcohol.
Overleg met een arts of apotheker als je bloedverdunners, middelen tegen epilepsie, bloeddrukverlagers, slaap- of kalmeringsmiddelen of de antidepressiva fluvoxamine gebruikt; met dat laatste middel kan de melatoninespiegel sterk stijgen. Ook bij zwangerschap, borstvoeding en auto-immuunziekten is voorzichtigheid geboden, omdat er weinig veiligheidsgegevens zijn.
Bij kinderen hoort melatonine alleen te worden gebruikt na overleg met een (kinder)arts, bijvoorbeeld bij een vastgestelde slaapritmestoornis of bij ADHD. Zelf experimenteren met hoge doses uit het buitenland is af te raden.
Voor sporters is het verstandig eerst naar de basis te kijken: een vast slaapritme, weinig fel licht en schermgebruik in de avond, en geen cafeïne in de late namiddag. Melatonine kan daarna een hulpmiddel zijn rond reizen of late wedstrijden, maar vervangt geen goede slaaphygiëne.
Conclusies van de redactie
Een goed melatonineproduct herken je niet aan de hoogste dosis of de mooiste belofte, maar aan een duidelijk etiket: exacte hoeveelheid per dagdosis, een passende afgiftevorm, een overzichtelijke ingrediëntenlijst en een aanwijsbare verantwoordelijke fabrikant.
In Nederland bepaalt de dosis of iets een supplement of een geneesmiddel is. Producten boven 0,3 milligram horen een RVG-nummer te hebben; zonder registratie is er geen garantie op kwaliteit of juiste dosering.
Begin met een lage dosis, neem melatonine kortdurend en op een vast tijdstip, en schakel een arts in bij aanhoudende slaapproblemen.
Wil je verder lezen? Bekijk dan ook onze artikelen over slaap en herstel na avondtrainingen, over magnesium bij spierkrampen en over cafeïnegebruik bij sporters.
Literatuurlijst
- Erland LA, Saxena PK. Melatonin natural health products and supplements: presence of serotonin and significant variability of melatonin content. J Clin Sleep Med. 2017;13(2):275–281.
- Cohen PA, Avula B, Wang YH, Katragadda K, Khan IA. Quantity of melatonin and CBD in melatonin gummies sold in the US. JAMA. 2023;329(16):1401–1402.
- Zhdanova IV, Wurtman RJ, Lynch HJ, et al. Sleep-inducing effects of low doses of melatonin ingested in the evening. Clin Pharmacol Ther. 1995;57(5):552–558.
- Ferracioli-Oda E, Qawasmi A, Bloch MH. Meta-analysis: melatonin for the treatment of primary sleep disorders. PLoS One. 2013;8(5):e63773.
- Brzezinski A, Vangel MG, Wurtman RJ, et al. Effects of exogenous melatonin on sleep: a meta-analysis. Sleep Med Rev. 2005;9(1):41–50.
- Herxheimer A, Petrie KJ. Melatonin for the prevention and treatment of jet lag. Cochrane Database Syst Rev. 2002;(2):CD001520.
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies. Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to melatonin and reduction of sleep onset latency. EFSA J. 2011;9(6):2241.


