VVacanzeh24

Citrullinemalaat en slaap

Redactie · Rubriek: Sportvoeding: nieuwe invalshoeken · Leestijd: 7 min
Citrullinemalaat en slaap
Foto: Mathias Reding / Unsplash

Wie ’s avonds traint en een pre-workout met citrullinemalaat gebruikt, ligt soms lang wakker en vraagt zich af of citrulline daar de schuld van is. Het korte antwoord: citrulline zelf is geen stimulerend middel, maar de producten waarin het zit vaak wel. De redactie ontrafelt wat er bekend is over citrullinemalaat en slaap, en waar de echte oorzaken van slechte nachten na een avondtraining liggen.

Wat is citrullinemalaat?

L-citrulline is een aminozuur dat het lichaam zelf maakt en dat onder meer in watermeloen voorkomt. Het wordt niet in eiwitten ingebouwd, maar speelt een rol in de ureumcyclus, waarin ammoniak wordt omgezet in ureum, en in de aanmaak van stikstofmonoxide. In de nieren wordt citrulline omgezet in arginine, dat vervolgens als grondstof voor stikstofmonoxide dient.

Opvallend is dat oraal ingenomen citrulline de argininespiegel in het bloed effectiever verhoogt dan arginine zelf. Arginine wordt namelijk voor een groot deel al in darm en lever afgebroken, terwijl citrulline die eerste afbraak grotendeels ontloopt. Een farmacokinetische studie van Schwedhelm en collega’s uit 2008 liet dit duidelijk zien.

Citrullinemalaat is een combinatie van citrulline en appelzuur (malaat), een tussenproduct van de citroenzuurcyclus. In supplementen wordt vaak een verhouding van 2:1 gebruikt, wat betekent dat ongeveer twee derde van het poeder uit citrulline bestaat. Wie producten vergelijkt, moet daarom letten op de hoeveelheid zuivere citrulline per portie.

Sporters gebruiken citrullinemalaat vooral in de hoop op meer herhalingen bij krachttraining en minder spierpijn. Een veelgeciteerde studie van Pérez-Guisado en Jakeman uit 2010 vond na een enkele dosis van 8 gram citrullinemalaat meer herhalingen op de bankdrukbank en minder spierpijn achteraf. Latere overzichtsstudies geven een gemengder beeld, met kleine en niet altijd consistente effecten.

Heeft citrulline invloed op slaap?

Er zijn geen gecontroleerde studies die aantonen dat citrulline of citrullinemalaat de slaap verstoort. Citrulline werkt niet op het centrale zenuwstelsel zoals cafeïne, en het blokkeert geen adenosinereceptoren. Het verhoogt ook niet direct de hartslag of de alertheid.

Evenmin is er overtuigend bewijs dat citrulline de slaap verbetert. Wel bestaat er fysiologisch onderzoek naar de rol van stikstofmonoxide en de ureumcyclus bij slaapregulatie, maar dat zegt nog weinig over wat een supplement in de praktijk doet. Claims dat citrulline „rustgevend” zou zijn, zijn dus niet onderbouwd.

Wat wel kan meespelen, zijn indirecte effecten. Grote porties citrullinemalaat worden in water opgelost en vlak voor de training gedronken. Bij een late training kan dat extra vocht leiden tot een volle blaas ’s nachts. Daarnaast melden sommige gebruikers bij hogere doses maag-darmklachten, die ook de nachtrust kunnen verstoren.

Het lichaam ruimt citrulline vrij snel op: de piekspiegel ligt ongeveer een uur na inname en daalt daarna binnen enkele uren richting de uitgangswaarde. Op het moment dat je na een avondtraining naar bed gaat, is het grootste deel dus al verwerkt. Dat contrasteert sterk met cafeïne, dat veel langer in het bloed blijft.

19:0020:00 21:0022:00 23:0000:0001:00 Relatieve bloedspiegel citrulline cafeïne bedtijd
Figuur 1. Schematische vergelijking: citrulline is enkele uren na inname grotendeels verwerkt, terwijl cafeïne bij bedtijd nog duidelijk aanwezig kan zijn (illustratie, geen meetwaarden).
Citrullinemalaat en slaap — illustratie
Foto: Elena Leya / Unsplash

De echte verdachten: wat er nog meer in je shake zit

Citrullinemalaat wordt zelden los verkocht aan de gemiddelde sporter. Meestal zit het in een pre-workoutformule, samen met een reeks andere stoffen. Bij slaapproblemen na een avondtraining is het zinvol om die hele ingrediëntenlijst te bekijken.

De belangrijkste kandidaat is cafeïne. Veel pre-workouts bevatten 150 tot 300 milligram per portie, soms meer. Cafeïne heeft bij volwassenen een halfwaardetijd van gemiddeld vijf uur, met grote verschillen tussen personen. Een studie van Drake en collega’s uit 2013 liet zien dat zelfs cafeïne die zes uur voor bedtijd werd ingenomen, de slaap meetbaar verkortte.

IngrediëntMogelijke invloed op slaapOpmerking
Citrulline / citrullinemalaatGeen direct effect aangetoondHooguit indirect via vocht of maagklachten
CafeïneDuidelijk: later inslapen, lichtere slaapLange halfwaardetijd, ook „verborgen” in extracten
Guarana, groene thee, mateBevatten cafeïneTotale hoeveelheid vaak niet vermeld
Synefrine, yohimbine en vergelijkbare stimulantiaKunnen opwinding en hartkloppingen gevenIn de EU deels niet toegestaan of beperkt
Bèta-alanineGeen slaapeffect bekendTintelingen kort na inname

Ook zogenoemde „stim-free” pre-workouts zijn niet altijd vrij van stimulerende stoffen. Plantenextracten kunnen van nature cafeïne bevatten zonder dat het totale gehalte duidelijk wordt vermeld. Daarnaast worden in onafhankelijke analyses af en toe niet-vermelde stimulantia aangetroffen in sportsupplementen.

Wie wil weten of citrulline een rol speelt, kan het beste een paar weken een enkelvoudig citrullineproduct gebruiken en de slaap vergelijken met een periode zonder supplement. Pas dan wordt duidelijk welk ingrediënt verantwoordelijk is.

Avondtraining, herstel en slaapkwaliteit

Los van supplementen kan zware training laat op de avond zelf de slaap beïnvloeden. De lichaamstemperatuur, de hartslag en de concentratie van stresshormonen zijn na een intensieve sessie verhoogd. Bij de meeste mensen normaliseert dat binnen een tot twee uur, maar bij zeer intensieve of lange trainingen kan het langer duren.

Onderzoek laat overigens zien dat matig intensieve training in de avond de slaap bij de meeste gezonde mensen niet verslechtert. De expertconsensus over slaap bij sporters uit 2021 benadrukt vooral regelmaat, voldoende slaaptijd en het beperken van licht en schermen in de avond.

Ook licht in de sportschool speelt mee. Felle tl-verlichting in de late avond remt de natuurlijke aanmaak van melatonine, wat het inslapen kan vertragen. Een rustige afbouw na de training, met gedimd licht en een lichte maaltijd, helpt het lichaam om naar de rustmodus over te schakelen.

Ten slotte is voeding na de training belangrijk voor herstel. Een maaltijd met eiwitten en koolhydraten draagt bij aan spierherstel en kan het inslapen eerder bevorderen dan verstoren, zolang die niet te zwaar of te vet is.

Praktische keuzes voor avondsporters

Wie in de avond traint en citrullinemalaat wil blijven gebruiken, kan met een paar keuzes de kans op slechte nachten verkleinen. De meeste aanpassingen gaan niet over citrulline zelf, maar over de context waarin het wordt gebruikt.

  1. Kies voor trainingen na ongeveer 17.00 uur een product zonder cafeïne of andere stimulantia.
  2. Controleer de ingrediëntenlijst op plantenextracten met cafeïne, zoals guarana en groene thee.
  3. Gebruik de hoeveelheid uit studies of van het etiket; in onderzoek werden doseringen van ongeveer 6 tot 8 gram citrullinemalaat gebruikt.
  4. Los het poeder op in een bescheiden hoeveelheid water om nachtelijke toiletbezoeken te beperken.
  5. Houd een eenvoudig slaapdagboek bij om te zien of een product werkelijk verschil maakt.

Citrulline wordt door gezonde volwassenen over het algemeen goed verdragen. Bij nierproblemen, het gebruik van bloeddrukverlagers, nitraatmedicatie of middelen tegen erectiestoornissen is overleg met een arts verstandig, omdat citrulline via stikstofmonoxide de bloedvaten kan beïnvloeden.

Voor sporters die aan dopingcontroles deelnemen, geldt het bekende advies: kies producten die volgens een erkend systeem op verontreinigingen zijn getest, zoals het NZVT in Nederland. Citrulline zelf staat niet op de dopinglijst, maar in combinatieproducten is het risico op ongewenste stoffen groter.

Belangrijk. Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en is geen medisch advies of aanbeveling om een middel te gebruiken. Raadpleeg bij gezondheidsklachten, medicijngebruik, zwangerschap of twijfel altijd een arts of apotheker.

Conclusies van de redactie

Er is geen wetenschappelijk bewijs dat citrullinemalaat de slaap verstoort. Het aminozuur is geen stimulerend middel en wordt binnen enkele uren grotendeels verwerkt.

Slaapproblemen na een avondtraining met pre-workout komen veel vaker door cafeïne en andere stimulerende ingrediënten, of door de training en de lichtomgeving zelf.

Wie kritisch naar het etiket kijkt en voor late trainingen een stimulantvrij product kiest, kan citrulline gebruiken zonder dat de nachtrust eronder hoeft te lijden.

Wil je verder lezen? De redactie raadt onze artikelen aan over bietennitraten als alternatieve route naar stikstofmonoxide, over cafeïne en het juiste innamemoment, en over het kiezen van een betrouwbaar melatonineproduct.

Literatuurlijst

  1. Pérez-Guisado J, Jakeman PM. Citrulline malate enhances athletic anaerobic performance and relieves muscle soreness. J Strength Cond Res. 2010;24(5):1215–1222.
  2. Schwedhelm E, Maas R, Freese R, et al. Pharmacokinetic and pharmacodynamic properties of oral L-citrulline and L-arginine: impact on nitric oxide metabolism. Br J Clin Pharmacol. 2008;65(1):51–59.
  3. Gonzalez AM, Trexler ET. Effects of citrulline supplementation on exercise performance in humans: a review of the current literature. J Strength Cond Res. 2020;34(5):1480–1495.
  4. Drake C, Roehrs T, Shambroom J, Roth T. Caffeine effects on sleep taken 0, 3, or 6 hours before going to bed. J Clin Sleep Med. 2013;9(11):1195–1200.
  5. Walsh NP, Halson SL, Sargent C, et al. Sleep and the athlete: narrative review and 2021 expert consensus recommendations. Br J Sports Med. 2021;55(7):356–368.
  6. Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
© 2026 Vacanzeh24Vacanzeh24